Μια σημαντική ανακάλυψη για το πώς αναπτύσσεται η νόσος Αλτσχάιμερ φέρνει στο προσκήνιο ένα φάρμακο που κυκλοφορεί εδώ και δεκαετίες και το οποίο, σύμφωνα με επιστήμονες από το Northwestern University, θα μπορούσε να σταματήσει την ασθένεια πριν καν εκδηλωθούν τα πρώτα συμπτώματα.
Ένα βασικό χαρακτηριστικό του Αλτσχάιμερ είναι η συσσώρευση τοξικών πρωτεϊνών στον εγκέφαλο. Συγκεκριμένα, αναλύοντας ζωικά μοντέλα, ανθρώπινους νευρώνες και εγκεφαλικό ιστό από ασθενείς υψηλού κινδύνου, η ερευνητική ομάδα διαπίστωσε ότι η τοξική πρωτεΐνη αμυλοειδές-βήτα 42 συσσωρεύεται μέσα στα συναπτικά κυστίδια, τα μικροσκοπικά «σακουλάκια» που αποθηκεύουν νευροδιαβιβαστές.
Ένα κοινό φάρμακο με εντυπωσιακά αποτελέσματα
Όταν οι επιστήμονες χορήγησαν λεβετιρακετάμη – ένα οικονομικό αντιεπιληπτικό φάρμακο που πωλείται κυρίως με την εμπορική ονομασία Keppra – σε ζωικά και ανθρώπινα νευρικά κύτταρα, διαπίστωσαν ότι το φάρμακο εμπόδιζε τους νευρώνες να παράγουν αμυλοειδές-βήτα 42.
«Ενώ πολλά από τα φάρμακα για την Αλτσχάιμερ που κυκλοφορούν σήμερα έχουν εγκριθεί για να απομακρύνουν τις ήδη υπάρχουσες αμυλοειδικές πλάκες, εμείς εντοπίσαμε έναν μηχανισμό που εμποδίζει την παραγωγή των πεπτιδίων αμυλοειδούς-βήτα 42 και των πλακών», δήλωσε, σύμφωνα με τη New York Post, ο Jeffrey Savas, αναπληρωτής καθηγητής συμπεριφορικής νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή Feinberg του Northwestern University. «Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν νέα βιολογικά δεδομένα και ανοίγουν τον δρόμο για νέους θεραπευτικούς στόχους», πρόσθεσε.
«Στη δεκαετία των 30, 40 και 50 ετών, ο εγκέφαλός μας μπορεί συνήθως να κατευθύνει τις πρωτεΐνες μακριά από επιβλαβή μονοπάτια», εξήγησε ο Savas. «Καθώς μεγαλώνουμε, αυτή η προστατευτική ικανότητα εξασθενεί σταδιακά. Στους εγκεφάλους ανθρώπων που αναπτύσσουν Αλτσχάιμερ, όλο και περισσότεροι νευρώνες “παραστρατούν”, με αποτέλεσμα την παραγωγή αμυλοειδούς-βήτα 42. Έπειτα ακολουθεί η πρωτεΐνη tau, ο σχηματισμός νευροϊνιδιακών δεματίων, ο κυτταρικός θάνατος, η άνοια και η νευροφλεγμονή — και τότε είναι πλέον αργά».
Θετική επίδραση και στην επιβράδυνση
Η ομάδα ανέλυσε επίσης δεδομένα από κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους και διαπίστωσε ότι ασθενείς με Αλτσχάιμερ που έλαβαν λεβετιρακετάμη παρουσίασαν σημαντική καθυστέρηση στο διάστημα μεταξύ της διάγνωσης άνοιας και του θανάτου.
«Αν και το μέγεθος της αλλαγής ήταν μικρό, της τάξης μερικών ετών, η ανάλυση αυτή υποστηρίζει τη θετική επίδραση της λεβετιρακετάμης στην επιβράδυνση της εξέλιξης της παθολογίας της Αλτσχάιμερ», σημείωσε ο Savas.
Προληπτική και όχι θεραπευτική προσέγγιση
Ο Jeffrey Savas τόνισε ότι για να προληφθεί η εμφάνιση συμπτωμάτων, άτομα υψηλού κινδύνου θα έπρεπε να ξεκινήσουν αγωγή με λεβετιρακετάμη «πολύ, πολύ νωρίς», έως και 20 χρόνια πριν από το σημείο στο οποίο οι σημερινές εξετάσεις μπορούν να ανιχνεύσουν έστω και ελαφρώς αυξημένα επίπεδα αμυλοειδούς-βήτα 42. «Δεν μπορείς να το πάρεις όταν έχεις ήδη άνοια, γιατί ο εγκέφαλος έχει υποστεί μη αναστρέψιμες αλλαγές και έχει χαθεί μεγάλος αριθμός κυττάρων», υπογράμμισε.
Επειδή η προσέγγιση αυτή είναι προληπτική και όχι θεραπευτική, η ομάδα σκοπεύει στα επόμενα βήματα να επικεντρωθεί σε ασθενείς με σπάνιες, γενετικές μορφές Αλτσχάιμερ, συμπεριλαμβανομένων ατόμων με σύνδρομο Down.
Σύμφωνα με τον Jeffrey Savas, πάνω από το 95% των ατόμων με σύνδρομο Down αναπτύσσουν πρώιμο Αλτσχάιμερ μέχρι την ηλικία των 40 ετών. «Θεωρητικά, αν ξεκινούσε η χορήγηση λεβετιρακετάμης σε αυτούς τους ασθενείς από την εφηβεία, θα μπορούσε να έχει προληπτικό θεραπευτικό όφελος», πρόσθεσε.
Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, η ερευνητική ομάδα επισημαίνει ότι η λεβετιρακετάμη «δεν είναι τέλεια». Ένα βασικό μειονέκτημα είναι ότι διασπάται γρήγορα στον οργανισμό. Για τον λόγο αυτό, ο ίδιος και άλλοι ερευνητές εργάζονται πάνω σε μια βελτιωμένη, μακράς διάρκειας εκδοχή του φαρμάκου, ώστε να ενισχυθεί η ικανότητά του να αποτρέπει την παραγωγή των επιβλαβών πλακών.
